Een zaal in Beeld en Geluid is gevuld met enthousiaste mensen: zondag 21 januari legt de hoofdredacteur van De Speld namelijk uit hoe zij een artikel maken. “Daar heb ik alleen helemaal geen zin in en gaan we ook niet doen”, vertelt Jochem van den Berg. In plaats daarvan vertelt hij wat satire is, welke rol satire heeft en hoe satire de afgelopen tijd is veranderd.

Eerst legt Jochem van den Berg uit waarom De Speld geen fake news is: “De opzet van fake news is toch jonge jochies op hun zolderkamertje in Macedonië en zij hebben twee doelen: advertentie-inkomsten binnenhalen en politieke propaganda verspreiden. Het doel is om mensen te misleiden. Satire is, in mijn optiek, niet heel veel meer dan commentaar geven in de vorm van een grap.”

Terwijl veel mensen hun camera pakken om een foto te maken van de spreker, vervolgt hij zijn verhaal: “Op de een of andere manier is de waarheid dichter bij satire gekomen. Politici zitten al veel vaker in de overdrijving: er worden veel hyperbolen gebruikt om in het nieuws te komen. Dat is een probleem waar satirici tegenaan lopen: je kunt er moeilijk overheen gaan als iedereen al hysterisch aan het schreeuwen is.  Waar we ook als De Speld mee te maken krijgen is dat ideeën die we vijf jaar geleden hebben bedacht, nu ook gewoon uitkomen.” Als voorbeeld noemt de schrijver een mannenthee, die nu echt te bestellen is.

Vervolgens helpt van den Berg nog een ander misverstand over De Speld de wereld uit: “Het is helemaal niet ons doel om mensen te misleiden, mensen denken dat wij dat altijd leuk vinden, het is meer een onbedoeld neveneffect. Wij proberen altijd dingen te maken die elk enigszins redelijk mens kan lezen als satire.”

Daarna kijkt Van den Berg naar de verandering van satire: “Humor en macht hebben een vrij intieme relatie met elkaar. Vroeger luisterden we naar politici en die namen we dan ook serieus en vervolgens gingen we lachen met de komiek of satiricus. Tegenwoordig gaan we steeds serieuzer luisteren naar satirici en moeten we lachen om politici. Ergens in de afgelopen decennia is daar echt iets vreselijks misgegaan.”

Vervolgens gaat de lezing verder over publicaties na aanslagen. “Satire lijkt na aanslagen en andere tragedies een veel zwaardere stem te krijgen. Mensen zijn veel gevoeliger en dus doet satire er dan veel meer toe dan op reguliere dagen.” De zaal gniffelt als Van de Berg “Geen doden bij satirische aanval”, een artikel dat na de aanslag op Charlie Hebdo werd gepubliceerd, laat zien. “Satire is iets anders dan een grap maken. Satire gaat over het becommentariëren van gebeurtenissen en als je niet bij grote crisissen of tragedies satire kan bedrijven, dan ben je in mijn ogen niet zo heel veel waard. Daar ben je voor op aarde, dat is je heilige plicht, juist om dan commentaar te leveren.” Hierna laat de hoofdredacteur nog andere koppen zien zoals: “Miljoenen mensen gewend geraakt na aanslag Berlijn.”

Aan het einde van de lezing vertelt de satiricus aan de hand van Trump over de invloed en verandering van satire. Amerikaanse satirici liepen tijdens de Amerikaanse verkiezingen volgens Jochem van den Berg tegen verschillende dingen aan: “Trump is Trump, Trump kun je niet uitvergroten. Het gekke is dat de politiek veel hyperbolischer is gaan doen terwijl satirici vele malen serieuzer zijn geworden. Daarnaast zijn satirici veel actiever geworden. Ze leveren niet meer alleen maar commentaar. Maar toch, na anderhalf jaar vol in de aanval geweest te zijn tegen Trump, komen we op de pijnlijke conclusie dat dat echt bar weinig heeft uitgemaakt. Welke invloed heeft satire dan eigenlijk? Ik denk het de afgelopen tien jaar enorme invloed heeft gehad op het discours. Juist jonge mensen krijgen heel veel informatie via satirische kanalen. Het heeft een hele duidelijke commentaarstem gekregen in het publieke debat. Maar als je het gaat hebben over: heeft het echt iets veranderd? Nee, satire is te belangrijk om iets wezenlijk te veranderen.”