Schip op de Hilversumse heide

Dit keer geen Hilversum, maar Amsterdam. Althans, een beetje. Ik bezoek Museum Het Schip in Amsterdam-West. Sinds 9 mei is hier een expositie over het voormalig sanatorium Zonnestraal te zien, gelegen op de Hilversumse hei. Duikend in de geschiedenis van architectuur, tuberculose en de Zonnestraal liep ik het museum door.

In 1928 werd het gebouw neergezet, ontworpen door de modernistische architecten Jan Duiker en Bernard Bijvoet. Het gebouw was een initiatief dat kwam uit de arbeidersbeweging. De Algemene Nederlandse Diamantbewerkersbond (ANDB) wilde een oplossing voor arbeiders met tuberculose. Dit was rond 1900 een van de dodelijkste infectieziektes. Het medicijn tegen deze ziekte was in die tijd schone lucht, goede voeding en rust. Maar alleen de elite had geld voor een kuur in een sanatorium.
De ANDB wilde de positie van de arbeider verbeteren, dus kwam er een sanatorium voor hen. Op de Hilversumse hei werd een modern gebouw met veel glas neergezet. Zo werd de natuur als het ware naar binnen gehaald. En dat was fijn voor het herstel.

Schip op de heide
Na wat trappen beklommen te hebben kom ik aan op de tweede verdieping van het museum. Ik stap op een krakende houten vloer en wordt naar links geleid door een bordje. Het is dinsdagmiddag, niet echt een dag voor een museum, dus het is rustig. In de eerste zaal is een film te zien. Hier wordt de achtergrond van de architectuur uitgelegd.
Het sanatorium wordt ook wel een schip op de heide genoemd. Dit komt door een bepaalde manier van bouwen waardoor het lijkt alsof het schip zweeft boven het gras. In dezelfde ruimte staat ook een rieten stoel, hier werden zieken op behandeld.

De maquette die wordt getoond in het museum.
Foto: Liv Krul

In de volgende ruimte is aandacht besteed aan foto’s en een duidelijke maquette van het gebouw. Op dit moment kom ik er pas achter dat het gebouw uit meerdere delen bestond. Het schip is het hoofdgebouw, maar je hebt ook nog de slaapplaatsen voor de verpleegsters in dezelfde architectuur. Er hangen onder andere foto’s van de tijd dat het gebouw verlaten was. Dit kwam omdat er een beter medicijn was gevonden voor tuberculose. Hierdoor liepen de sanatoria leeg. Een schrikbarend beeld vergeleken met het strakke witte gebouw dat is neergezet in 1928. Gelukkig is het later weer opgeknapt en kreeg het een andere functie.

Dudok
Later kwamen er in Hilversum meer gebouwen die het welzijn van de arbeiders centraal stelden. Onder leiding van de beroemde architect Willem Marinus Dudok werden er vele gebouwen neergezet. Zoals het bekende Raadhuis, maar ook scholen en woonwijken.

Je kan de tentoonstelling bezoeken tot 12 januari 2020

Museum Het Schip in Amsterdam

Foto: Liv Krul

Een deel van de tentoonstelling in het museum

Foto: Liv Krul

Het sanatorium Zonneweide

Foto: Museum Het Schip

Enkele gebouwen van Dudok in Hilversum, Foto's van het museum

Foto: Liv Krul