“Een erg mooi en doordacht project”

HILVERSUM - De Nederlandse fotojournalist Ilvy Njiokiktjien is tot en met 16 juni in Museum Hilversum te zien met de multimediale tentoonstelling 'BORN FREE - Mandela's Generation of Hope'. De 'born frees' zijn de generatie die rond de afschaffing van de apartheid werden geboren in een nieuw en vrij Zuid-Afrika. Zij worden gezien als de ‘kinderen van Nelson Mandela.’ Door midel van foto's en video's laat Njiokiktjien zien hoe het 25 jaar na de verkiezing van Mandela gaat met de jongeren van Zuid-Afrika.

Op de gevel van het Hilversums museum hangt een enorm spandoek met een van de meest spraakmakende foto’s van de tentoonstelling: een koppel met twee verschillende huidskleuren, zoenend in een auto. Eenmaal binnen heet een baliemedewerker de mensen welkom. “Weet u hoe het hier werkt?”, vraagt hij. De mensen knikken ‘ja’ en lopen door naar de entreehal waar twee grote foto’s het begin van de tentoonstelling markeren. De foto’s geven een eerste indruk van wat er te verwachten staat in de rest van de tentoonstelling. Recht voor een tv waar de korte film ‘Born Free’ wordt getoond, staan vier gouden stoelen. In de film worden verschillende jongeren van de “Born Free Generation” gevolgd. In de film vertellen ze hoe zij kijken naar het Zuid-Afrika van nu. 

Ilvy Njiokiktjien (34) is een Nederlandse fotojournaliste. Haar werk is onder andere verschenen in The New York Times, TIME, Newsweek, Der Spiegel, STERN en Telegraph Magazine. Njiokiktjien werd in 2013 uitgeroepen tot Nederlands eerste Fotograaf des Vaderlands en won in 2014 als eerste vrouwelijke fotograaf een Zilveren Camera. In 2017 trad ze toe tot het internationale fotoagentschap VII. Daarmee kwam haar carrière in een stroomversnelling .Ze heeft een fascinatie voor Zuid-Afrika en volgt sinds 2011 de born frees die voor het eerst in de geschiedenis van Zuid-Afrika dezelfde kansen krijgen.

Een rode lijn op de grond loopt vanuit de entreehal door naar de eerstvolgende ruimte, waar meerdere fotoseries te zien zijn. Elk met een eigen indrukwekkend verhaal en thema. Zo bereiken sommigen succes met werk en veel geld, en leven anderen op straat of in een huis van golfplaten. Er zijn nauwelijks mensen in de ruimte, dus de foto’s kunnen in alle rust bekeken worden. Het is stil. Alleen het geluid van de zoemende beamers, die tussen de fotoseries in korte video’s laten zien, is te horen.

Twee oudere mannen zitten op twee stoelen zwijgend naast elkaar. Ze hebben allebei een koptelefoon op en kijken naar de film die op de muur wordt geprojecteerd. De film laat het bendeleven in Zuid-Afrika zien. In de film vertelt een jongen over zijn leven op straat en hoe hij dagelijks zichzelf moet verdedigen tegen overvallers en criminelen. De twee mannen zijn duidelijk erg onder de indruk van het verhaal van de jongen. Ze kijken even nergens anders meer naar. 

Aan de andere kant van de zaal hangt een fotoserie met een totaal ander perspectief dan de rest. Op de felrode muur zijn foto’s en een filmfragment te zien van een groep blanke jongeren die, door een zelfverklaarde kolonel, het apartheidsregime van een vroeger Zuid-Afrika krijgen uitgelegd. Op een van de foto’s is te zien hoe de jongens hun voeten vegen op de vlag van het huidige Zuid-Afrika en in de geprojecteerde film laat de kolonel duidelijk merken dat hij trots is op het feit dat hij een racist is. Twee jonge meisjes kijken met open mond naar de filmprojectie. Na de video legt hun moeder uit wat er op de video te zien was. Waarna ze verward knikken dat ze het begrepen hebben. 

De jonge meisjes zijn niet de enigen die stil vallen. Iedereen is geluidloos aan het rondschuifelen en kijken met armen over elkaar gefascineerd naar de foto’s en films op de gekleurde wanden. Maar ondanks dat de beelden erg confronterend zijn, bekijkt bezoeker Jeroen (49) de foto’s en het project op een andere manier. “Het is een erg mooi en doordacht project. Ze volgt heel verschillende mensen en laat hun verhalen zo goed terugkomen in haar foto’s.” 

Ook Fiep (12) staat stil bij de foto’s. Ze is vooral onder de indruk van de fotoserie over de Black Mamba’s. Deze groep vrouwen beschermen het natuurreservaat tegen stropers. “Ik vind het wel gek dat zij als vrouwen geen wapens dragen, maar de mannen wel.”

Later in de middag, wordt het steeds drukker op de tentoonstelling. Er wordt meer en meer gefluisterd,  nog net zacht genoeg dat het onverstaanbaar is. Iedereen schuifelt van de ene naar de andere foto, in een rij achter elkaar aan, van ruimte naar ruimte.  Wanneer mensen bij een filmfragment komen, nemen ze plaats op de stoelen die zijn neergezet en zetten ze een koptelefoon op, waardoor zelfs de video’s geen geluid maken.

Na de tentoonstelling gezien te hebben, gaan sommigen terug om uitgebreid de videos’s te bekijken. Er wordt plaatsgenomen op de stoelen. Mensen zijn ogenschijnlijk onder de indruk en kijken met open monden naar de video’s. 

 

Bendes.

Mensen kijken naar een filmfragment.

Jongeren die naar hun eindgala gaan. Ouders hebben bijna niets, maar sparen maanden voor galakleding en een gehuurde limousine.

Het stel zoenend in een auto.

Een van de jongeren die een eigen handeltje heeft opgezet om zo aan inkomen te komen.

De militaire jongens onder leiding van een zelfverklaarde kolonel.

Een van de jongeren die succes bereikt heeft.

De militaire jongens, onder leiding van een zelfverklaarde kolonel

De gekleurde zalen met foto's.